Zahvaljujući naprednim geofizičkim istraživanjima i detaljnom mapiranju terena ispod leda, otkrivena je golema mreža bazena u obliku slova V koja se nalazi ispod više od tri kilometra debelog ledenog pokrivača.
Ovo otkriće pruža do sada nezabilježen uvid u geološku prošlost Antarktika te bi moglo pomoći u razumijevanju procesa koji su doveli do raspada drevnog superkontinenta Gondvane i oblikovanja današnjih kontinenata južne hemisfere.
Izvanredan geološki uzorak skriven ispod ledenog pokrivača
Stjenovita podloga Antarktika gotovo je u cijelosti prekrivena ledom. Više od 99 posto kontinenta nalazi se ispod golemog ledenog pokrivača, zbog čega je istraživanje njegovog reljefa izuzetno zahtjevno. Ipak, najnovija istraživanja podledenog krajolika omogućila su naučnicima da s do sada neviđenom preciznošću prikažu niz niskih, duboko usječenih bazena koji se protežu ispod velikog dijela Istočnoantarktičkog ledenog pokrivača.
Kombinujući topografske podatke dobivene ispod leda s geofizičkim analizama, istraživački tim je utvrdio da se brojni bazeni šire radijalno iz jedne središnje tačke smještene u blizini Južnog pola.
Upravo taj neobičan raspored privukao je posebnu pažnju naučnika. Zbog tog „izvanrednog geološkog uzorka“, kako ga opisuju istraživači, novootkriveno područje dobilo je naziv Istočnoantarktička pokrajina subglacijalnih bazena lepezastog oblika (East Antarctic Fan-Shaped Basin Province).
Ključ za razumijevanje raspada drevne Gondvane
Prema zaključcima istraživača, ova golema geološka struktura mogla bi predstavljati važan trag u rekonstrukciji događaja koji su oblikovali Antarktik tokom raspada Gondvane, drevnog superkontinenta koji je nekada povezivao današnju Afriku, Južnu Ameriku, Australiju, Indiju, Antarktik i Arapsko poluostrvo.
Novootkriveno područje sastoji se od divovskih bazena čiji raspored, prema mišljenju naučnika, nije nastao slučajno. Smatra se da su oblikovani procesom poznatim kao rotacijska ekstenzija, tokom kojeg se kontinentalna kora postepeno širila iz središnje tačke, istovremeno se rotirajući i deformišući.
Istraživači vjeruju da bi ovo područje moglo predstavljati jedan od najvećih do sada poznatih primjera rastezanja i rotacije kontinentalne kore koji su prethodili konačnom raspadu Gondvane i stvaranju današnjih južnih kontinenata.
Tri geološka događaja koja su promijenila lice Antarktika
Rezultati studije upućuju na to da je drevno rastezanje kontinentalne kore proizvelo tri posljedice koje su imale dalekosežan utjecaj na razvoj kontinenta.
Prva posljedica bila je snažna kompresija usmjerena prema zapadu, koja je uzrokovala izdizanje tajanstvenog planinskog masiva Gamburcev. Riječ je o planinskom lancu koji je i danas potpuno skriven ispod ledenog pokrivača Antarktika te predstavlja jednu od najvećih geoloških zagonetki kontinenta.
Druga posljedica odnosila se na rotaciju prema istoku, pri čemu je sjeverni dio Transantarktičkog gorja zakrenut za približno 20 stepeni.
Treća važna posljedica bilo je stvaranje zone tektonske nestabilnosti duž sjevernog ruba novootkrivenih bazena. Naučnici smatraju da je upravo to područje odigralo značajnu ulogu u odvajanju Antarktika od Australije tokom geološke prošlosti Zemlje.
Tragovi drevnih procesa i danas oblikuju kretanje leda
Iako su se opisani tektonski događaji desili prije više desetaka miliona godina, njihovi učinci nisu nestali. Kako prenosi Tech Explorist, naučnici su utvrdili da bazeni skriveni ispod Istočnoantarktičkog ledenog pokrivača i danas imaju važnu ulogu u oblikovanju krajolika.
Naime, upravo ti drevni geološki oblici usmjeravaju nastanak ledenjačkih dolina i izlaznih ledenjaka. Drugim riječima, reljef koji je nastao tokom raspada Gondvane i dalje određuje način na koji se golemi ledeni masivi kreću preko antarktičkog kontinenta.
Antarktik i dalje skriva neotkrivene svjetove
Novo otkriće još jednom potvrđuje koliko toga ostaje skriveno ispod kilometara antarktičkog leda. Uprkos decenijama naučnih istraživanja, najjužniji kontinent i dalje skriva čitave geološke krajolike koji su milionima godina ostali izolovani od vanjskog svijeta.
Korištenjem savremenih metoda snimanja ispod ledenog pokrivača te naprednih geofizičkih analiza, naučnici postupno slažu složenu mapu drevnih krajolika koji nisu oblikovali samo Antarktik, nego i širu tektonsku historiju našeg planeta.
Otkriće Istočnoantarktičke pokrajine subglacijalnih bazena lepezastog oblika pruža jedinstven pogled u duboku geološku prošlost Zemlje. Istovremeno otvara nove mogućnosti za razumijevanje procesa koji su prije više desetaka miliona godina preoblikovali kontinente i stvorili današnji izgled južne hemisfere, dok se njihovi učinci i danas mogu pratiti kroz kretanje antarktičkog leda i geološku strukturu kontinenta.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, čitajte na Google News.