Sve je počelo 2006. godine, kada je mještanin Rizo Lemešević iz naselja Krivoglavci, tokom radova na kanalizacionom kolektoru, “udario” na mermerni artefakt. Njegovo otkriće ubrzo se pokazalo kao arheološka senzacija svjedočanstvo da je na ovom prostoru ljudska civilizacija postojala i prije više od dvije hiljade godina.
Prema tumačenju magistra Salmedina Mesihovića, višeg asistenta na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu, iznesenim u njegovom djelu „Antiqvi homines Bosnae“ štampanom 2011. godine u Sarajevu, pronađeni kameni blokovi u Krivoglavcima ukazuju na postojanje impozantne rimske građevine,najvjerovatnije mauzoleja ili rimske rustikalne vile.
Još značajniji je uklesani natpis na ploči, datiran u II ili III stoljeće nove ere. On govori o Publiju Eliju Viktorinu, tadašnjem visokom funkcioneru rimske Ilidže (Aqua S…), koji je spomenik podigao sebi za života, ali i u čast svom sinu Viktorinu Aeliju i supruzi Ulpiji Galiji. Ono što je sigurno jeste da rimske elite nisu štedjele na mramoru i monumentalnosti – voljele su da iza sebe ostave trag.
U natpisu se navodi da je Publije Elije Viktorin bio jedan od “tresvira” ili “quattuorvira”. To su bili članovi malih izvršnih vijeća u rimskim gradovima. Njih trojica ili četvorica zajedno su donosili odluke o lokalnoj upravi: od izgradnje puteva, održavanja javnih kupatila i vodovoda, pa do organizovanja svečanosti. Drugim riječima, Victorin je, prema Mesihoviću, bio jedan od malobrojnih izabranih zvaničnika lokalne uprave, s mandatom od pet godina – nešto poput današnjeg općinskog načelnika ili člana izvršne vlasti.
Rekonstrukcija natpisa sa mermernog artefakta: “…Prenesretnome sinu (…) Viktorinu, dekurionu akvskog municipija (koji je živio) 10 godina, dva mjeseca i 14 dana i Ulpiji Galiji neusporedivoj (supruzi). Publije Elije Viktorin, petogodipnji kvatuorvir akvskog (municipija) i edil načini za života…”
Upravo ova tri imena – Publije Elije Viktorin, Viktorin Elije i Ulpija Galia – najstarija su imena stanovnika Vogošće koja su nam poznata.
Danas se rekonstruisana i spojena ploča Publija Elija Victorina čuva u stalnoj postavci Muzeja Sarajeva, dok je Općina Vogošća napravila repliku i postavila je na kružnom toku na poznatoj “Vogošćanskoj petlji”. Klesari iz rimskog doba ipak su bolje vladali zanatom nego današnji, jer replika baš ine liči na original.
No, bez obzira na to, ona nas podsjeća da je Vogošća imala “građane” i prije dvije hiljade godina, te da se njihova imena danas mogu pročitati.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, čitajte na Google News.