Finansijski izvještaj Nadzornog odbora Federalnog zavoda za penzijsko i invalidsko osiguranje (PIO) za 2025. godinu, koji je u posjedu Faktora, nudi savršen recept za bh. administrativni apsurd, što je rad učinkovitiji na papiru, to su rezultati gori na terenu.
Dok se penzioni sistem održava na aparatima i pukim prelijevanjem 510 miliona maraka iz federalnog budžeta, u samom Zavodu vlada prava mala ekonomska utopija.
Uprkos tome što je broj neriješenih predmeta građana misteriozno skočio za 14 posto iznad plana, preostalih 775 zaposlenika uspjelo je samo sebe nagraditi, troškovi za njihove plaće porasli su za 2,4 miliona KM, lansirajući prosječnu neto plaću u Zavodu na zavidnih 2.230 KM, piše Faktor.
Da stvar bude bolja, u modernizaciju i IT opremu ulupano je bezmalo 2,5 miliona maraka, valjda kako bi se zaostali predmeti gomilali u još modernijem, digitalnom okruženju, dok je dodatnih tri četvrtine miliona maraka otišlo na saniranje cehova izgubljenih radnih sporova i sudskih presuda za koje, tradicionalno, niko nije odgovoran.
I da krenemo redom, Federalni zavod PIO u 2025. godini imao je rashode od 3,88 milijardi KM, što je za 274 miliona KM više nego godinu ranije, a od čega je za penzije izdvojeno više od 3,76 milijardi.
Prosječna neto plaća zaposlenih porasla je na 2.230 KM, dok je broj neriješenih predmeta bio 14 posto veći od planiranog. Zavod je istovremeno za sudske presude iz radnih sporova izdvojio više od 750.000 KM, a za računarsku opremu i licence gotovo 2,5 miliona KM.
Najveći dio novca otišao je na isplatu penzija, ali finansijski izvještaj sadrži i podatke koji otvaraju pitanja o efikasnosti rada Zavoda i troškovima njegovog poslovanja.
Jedan od njih odnosi se na broj neriješenih predmeta, koji je na kraju izvještajnog perioda bio 14 posto veći od planiranog. Taj podatak ne znači da je broj neriješenih predmeta porastao za 14 posto u odnosu na 2024. godinu. To otvara pitanje zbog čega planirani nivo nije ostvaren i kakvi su konkretni rezultati mjera koje Zavod navodi u izvještaju, uključujući aktivnosti i edukaciju kantonalnih administrativnih službi.Za građane koji čekaju rješenja važno je koliko postupci traju i šta se poduzima kako bi se zaostaci smanjili.
Za sudske presude 753.889 KM
Posebnu pažnju privlači podatak da je Zavod za izvršenje sudskih presuda izdvojio 753.889 KM. Riječ je o troškovima povezanim sa sporovima iz radnih odnosa, a potrošeni iznos predstavlja 79,36 posto planiranih sredstava za ovu namjenu.
Iz samog finansijskog izvještaja nije moguće zaključiti zbog čega su pojedinačni sporovi vođeni niti ko je za njih odgovoran. Međutim, podatak otvara prostor za dodatna pitanja, koliko je presuda izvršeno, na šta su se sporovi odnosili, koliko je novca isplaćeno po pojedinačnim predmetima i jesu li postojale mogućnosti da se neki od sporova izbjegnu.
Plaće rasle uprkos manjem broju zaposlenih
Prosječna neto plaća zaposlenih u Zavodu, uključujući porez na dohodak, u 2025. godini iznosila je 2.230,13 KM. Godinu ranije bila je 2.053,98 KM. U Zavodu je tokom godine u prosjeku bilo zaposleno 775 radnika, četiri manje nego 2024. godine. Ipak, ukupni troškovi plaća i naknada porasli su za gotovo 2,4 miliona KM, odnosno 6,96 posto, na 36,7 miliona KM.
Ovi podaci sami po sebi ne govore da su povećanja plaća neopravdana, ali ih je moguće posmatrati zajedno s podatkom o neriješenim predmetima. Pitanje je kakve rezultate Zavod postiže u obradi zahtjeva i koliko se efikasnost rada prati u odnosu na troškove zaposlenih.
Za računarsku opremu i licence 2,47 miliona KM
Zavod je za kapitalne izdatke u 2025. godini potrošio otprilike 2,76 miliona KM. Najveći dio tog iznosa, približno 2,47 miliona KM, odnosi se na računarsku opremu i licence.
Ovaj podatak nameće pitanje šta je konkretno nabavljeno, ko su bili dobavljači i kakve su koristi ulaganja donijela u svakodnevnom radu Zavoda. Posebno je važno utvrditi jesu li ulaganja u informatički sistem doprinijela bržoj obradi zahtjeva i smanjenju broja neriješenih predmeta. Sama visina izdvajanja ne ukazuje na nepravilnosti, ali rezultati nabavki mogu biti važan pokazatelj opravdanosti uloženog novca.
Materijalni troškovi veći za 11,17 posto
Za materijalne usluge Zavod je izdvojio 20,62 miliona KM, što je za otprilike 2,07 miliona KM ili 11,17 posto više nego prethodne godine. U izvještaju se povećanje objašnjava rastom troškova energije, troškovima povezanim s isplatom penzija u inostranstvu, uslugama Instituta za medicinsko vještačenje i promjenama u knjiženju troškova licenci.
Istovremeno, Zavod navodi da zbog načina evidentiranja u sistemu budžeta i trezora pojedine troškove povezane s isplatom penzija nije moguće precizno odvojiti od administrativnih troškova. Zbog toga nije moguće sve navedene izdatke jednostavno posmatrati kao troškove administracije.
Za penzije više od 3,76 milijardi KM
Najveći dio ukupnih rashoda odnosi se na penzije, za čiju je isplatu izdvojeno 3,76 milijardi KM, odnosno 265,2 miliona KM više nego u 2024. godini. Rast je najvećim dijelom posljedica povećanja iznosa penzija, većeg broja korisnika i jednokratnih dodataka.
Na kraju decembra 2025. godine penziju je primalo 465.132 korisnika, dok je prosječan broj penzionera tokom godine iznosio 459.578, što je 2,21 posto više nego prethodne godine. Prosječna penzija iznosila je 644,36 KM, najniža 599,28 KM, a zagarantovana 715,21 KM. Prema podacima iz dostavljenog teksta, penzije su tokom godine usklađene za 4,49 posto, a u augustu je isplaćen i jednokratni dodatak, zavisno od visine penzije.
Razlika od 510,85 miliona KM pokrivena iz budžeta FBiH
Ukupni prihodi i primici Zavoda iznosili su oko 3,37 milijardi KM, pri čemu su najveći dio činili doprinosi za socijalnu zaštitu, u iznosu od približno 3,36 milijardi KM.
Razlika između evidentiranih prihoda i rashoda iznosila je oko 510,85 miliona KM i pokrivena je sredstvima iz Budžeta Federacije BiH, kroz sistem finansiranja putem Jedinstvenog računa trezora.
Taj iznos ne treba automatski označavati kao gubitak Zavoda, jer je riječ o razlici koja se pokriva u okviru sistema finansiranja penzijskog osiguranja, ističe se u izvještaju. Rast ukupnih rashoda prvenstveno je povezan s većim izdvajanjima za penzije i većim brojem korisnika. Ipak, podaci o broju neriješenih predmeta, troškovima sudskih presuda, rastu plaća i ulaganjima u informatičku opremu izdvajaju se kao oblasti u kojima bi dodatna objašnjenja Zavoda javnosti mogla dati jasniju sliku o rezultatima rada i načinu trošenja novca.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, čitajte na Google News.