Nastavak blokada državnih institucija, nepoštivanje odluka Ustavnog suda Bosne i Hercegovine i pokušaji uspostavljanja zasebnih struktura u Republici Srpskoj učvršćuju scenario faktičkog razdvajanja zemlje. Upozorava se na to u sažetku izvještaja Ureda visokog predstavnika (OHR) za Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija, koji obuhvata period od 16. aprila do 15. oktobra 2026. godine.
U izvještaju su izdvojena tri ključna događaja koja su obilježila proteklih šest mjeseci: pripreme i održavanje općih izbora u Bosni i Hercegovini 4. oktobra, reakcije na smrt osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića uoči izborne kampanje te nastavak opstrukcija koje utječu na funkcionisanje državnih institucija.
OHR: Opstrukcije slabe državne institucije i odgađaju euroatlantske integracije
U izvještaju se navodi da su direktni izazovi ustavnom poretku Bosne i Hercegovine, koji su se pojavili početkom 2025. godine, tokom ovog izvještajnog perioda bili manje izraženi. Međutim, institucionalne opstrukcije i zapaljiva politička retorika su nastavljene.
“Iako su direktni izazovi ustavnom poretku Bosne i Hercegovine, koji su se pojavili početkom 2025. godine, bili manje izraženi tokom ovog izvještajnog perioda, institucionalne opstrukcije i zapaljiva politička retorika su nastavljene, prvenstveno iz krugova vlasti Republike Srpske”, navodi se u izvještaju OHR-a.
Funkcionisanje državnih institucija narušeno je blokadama u Vijeću ministara BiH i parlamentarnim tijelima, što je rezultiralo ograničenim zakonodavnim rezultatima, kašnjenjima u imenovanjima i finansiranju te kadrovskim ograničenjima.
Posebno se ukazuje na odnos vlasti Republike Srpske prema odlukama državnog pravosuđa.
“Vlasti Republike Srpske također su nastavile ignorisati odluke državnog pravosuđa, posebno obavezujuće odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, uključujući one koje se odnose na državnu imovinu”, ističe se u izvještaju.
OHR upozorava da takvo djelovanje ima ozbiljne posljedice po funkcionisanje države.
“Ove uporne opstrukcije slabe državne institucije, ograničavaju njihovu sposobnost da ispunjavaju svoje zakonske obaveze i odgađaju euroatlantske integracije. U kombinaciji s pokušajima zaobilaženja državnih institucija i uspostavljanja zasebnih struktura u Republici Srpskoj, one učvršćuju scenario de facto razdvajanja”, navodi se u izvještaju.
Smrt Ratka Mladića ponovo otvorila podjele povezane s ratom
Značajan dio izvještaja odnosi se na reakcije nakon smrti osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića 27. augusta 2026. godine.
Prema ocjeni OHR-a, njegova smrt ponovo je otvorila podjele povezane s ratom od 1992. do 1995. godine i izazvala zabrinutost zbog odbacivanja presuda međunarodnih sudova, kao i pokušaja prekrajanja novije historije.
Nakon Mladićeve smrti, u Srbiji i Republici Srpskoj održani su skupovi podrške, komemoracije i javna okupljanja. Pojedini događaji uključivali su veličanje Mladića te negiranje ili umanjivanje njegovih zločina.
“Njegova sahrana u Beogradu 7. septembra 2026. godine okupila je hiljade prisutnih i uključivala je elemente povezane sa zvaničnim i vojnim počastima”, navodi se u izvještaju.
Učešće zvaničnika Republike Srpske na komemorativnim događajima dodatno je izazvalo zabrinutost u pogledu poštivanja vladavine prava, pomirenja i multietničkog karaktera Bosne i Hercegovine.
Izlaznost na izborima pala na 42,02 posto
OHR je analizirao i provođenje općih izbora održanih 4. oktobra 2026. godine, navodeći da je izborni dan protekao uglavnom mirno na približno 5.200 redovnih biračkih mjesta.
Na izbore je izašlo oko 1,4 miliona birača od ukupno 3,4 miliona registrovanih, odnosno 42,02 posto.
Poređenja radi, na općim izborima 2022. godine izlaznost je iznosila 50,43 posto, kada je glasalo približno 1,6 miliona birača od ukupno 3,2 miliona registrovanih.
U izvještaju se navodi da se niža izlaznost dijelom može pripisati novoj tehnologiji biometrijske identifikacije birača.
Prvi put na području cijele Bosne i Hercegovine primijenjene su nove izborne tehnologije, uključujući elektronsku identifikaciju birača i skenere glasačkih listića.
Prema OHR-u, sistem je funkcionisao bez većih poremećaja, ubrzao objavljivanje preliminarnih rezultata i unaprijedio transparentnost izbora.
Uspješnost biometrijske identifikacije premašila je 97 posto, dok je ručno brojanje glasova pokazalo samo manja odstupanja u odnosu na elektronske rezultate.
Pohvale CIK-u i IDDEEA-i, ali i upozorenja zbog izborne kampanje
U izvještaju se pohvaljuje uloga Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine (CIK BiH), koja je, uprkos institucionalnim i kadrovskim ograničenjima, uspješno provela uvođenje novih izbornih sistema.
Istaknut je i doprinos Agencije za identifikacione dokumente, evidenciju i razmjenu podataka Bosne i Hercegovine (IDDEEA), koja je direktno doprinijela jačanju integriteta izbora.
Međunarodni i domaći posmatrači pozdravili su doprinos novih tehnologija, ali su izrazili zabrinutost zbog korištenja javnih resursa za utjecaj na birače, kao i polarizovanog medijskog okruženja.
Svi su naglasili potrebu za daljnjim unapređenjem izbornog procesa.
OHR navodi da je predizborni period u početku bio relativno miran, ali da je nakon smrti Ratka Mladića postajao sve polarizovaniji.
Kampanju su obilježile populističke poruke prožete nacionalizmom i etničkim podjelama, dok je malo pažnje posvećeno konkretnim prijedlozima za rješavanje socioekonomskih izazova.
U trenutku zaključenja izvještajnog perioda konačni izborni rezultati još nisu bili utvrđeni jer su trajali ponovno brojanje glasova i žalbeni postupci.
Preliminarni rezultati, međutim, ukazivali su na nastavak dominacije etnički orijentisanih stranaka, dok se očekivalo da će koalicijski pregovori biti dugotrajni.
Bez napretka u ispunjavanju uslova iz programa “5+2”
U izvještaju se naglašava da program “5+2” ostaje okvir prema kojem vlasti Bosne i Hercegovine trebaju pokazati opredijeljenost za završetak reformi neophodnih za osiguravanje dobrog upravljanja, vladavine prava i trajne stabilnosti.
Riječ je o procesu koji je do sada predvodila međunarodna zajednica.
OHR navodi da tokom izvještajnog perioda nije ostvaren napredak koji bi predstavljao značajan pomak u ispunjavanju ovih uslova.
Među ključnim prioritetima ostaju rješavanje pitanja državne i vojne imovine, osiguravanje odgovarajućeg i predvidivog finansiranja institucija Bosne i Hercegovine te usvajanje traženih zakona za napredak na putu prema Evropskoj uniji.
Izvještaj je objavljen na službenim stranicama OHR-a u verziji na engleskom jeziku, a dostupan je na ovom linku.
Saznajte sve o najvažnijim vijestima i događajima, čitajte na Google News.